Text: Alex de Vries


“Achter alles gaat iets schuil”
Mister Motley



Nanette Kraaikamp tekent geen foto’s na. De mensen in haar recente tekeningen zijn veelal wel in een bepaalde hoedanigheid gefotografeerd, maar ze zijn door de kunstenaar gefingeerd. Ze zijn hooguit onttrokken aan een foto waarvoor ze ooit hebben geposeerd en deels zijn ze volledig aan het geestesoog van Nanette Kraaikamp ontsproten. Je ziet in haar tekeningen mensen figureren die ze handmatig reanimeert vanuit doodse poses die de flauwe echo vormen van hun ware zelf. Waar ze zich verborgen houden, trekt Nanette Kraaikamp ze tevoorschijn een ongedacht bestaan in.

In de gefotografeerde beelden van het tijdperk waarop haar tekeningen zich baseren, herkennen we de belle époque, de overgang van de 19de naar de 20ste eeuw. De gegoede burgerij die zich toen fotografisch liet vastleggen straalt een onbehaaglijk goed fatsoen uit. Achter alles gaat iets schuil. De manier waarop de mensen zijn geportretteerd barst van de hypocrisie waarin de schone schijn wordt opgehouden. Je voelt aan alles dat het echte leven er buiten is gehouden. Die treurige weemoed en de onzinnigheid ervan wordt door Nanette Kraaikamp in haar getekende wereld als een existentiële twijfel aan de ware menselijke aard getoond. Haar tekeningen roepen daardoor iets op wat ze er niet op voorhand in heeft willen leggen, maar wat toch door het houtskool en de grafiet heen zichtbaar wordt. Dat is het besef dat je niet weet en niet begrijpt hoe je waarachtig moet leven. In een groter verband is iedere individuele overweging aangaande de ethiek van het bestaan belachelijk. Desondanks kan die menselijke tekortkoming je ontroeren en van je stuk brengen. Wat Nanette Kraaikamp met enig cynisme aan de orde stelt, wordt daardoor toch aandoenlijk. De kracht van haar tekeningen bestaat eruit dat ze die gewaarwording zonder enige sentimentaliteit uitwerkt in een afwisseling van uiterste detaillering en diffuse atmosferisch aanduidingen. In haar tekeningen neemt telkens iets de overhand wat ondergeschikt lijkt aan het eigenlijke onderwerp dat erdoor wordt verdrongen, naar de achtergrond wordt verwezen. Haar figuren lijken zich daaraan te willen ontworstelen, alsof ze zich verzetten tegen de vergetelheid waaraan ze onherroepelijk ten prooi vallen.

Net zo min als de foto’s uit de eeuwwisseling van meer dan honderd jaar geleden precieze portretten zijn, kunnen haar tekeningen als zodanig worden gezien. We kijken naar lege hulzen en holle spoken die weliswaar zorgvuldig gekapt en gekleed gaan, maar die hun uiterlijk hebben verloren aan personages waaraan ze nooit herinnerd willen worden, simpelweg omdat ze zo niet zijn, omdat ze zo niet waren. Je ziet een catastrofaal vertoon aan vergankelijke kunstmatigheid. Ze vormen de littekens van een vergaan tijdperk dat zelfs niet meer door de geur van Prousts versgebakken Madeleine koekjes opnieuw tot leven gewekt kan worden. Nanette Kraaikamp is niet op zoek naar de verloren tijd, die nostalgie is haar in feite vreemd.

Het maken van een tekening is voor Nanette Kraaikamp die ook als danseres is opgeleid eigenlijk een pas de deux. Zij is de voorwaarde waarop de tekeningen in beweging komen. En iedere keer is het een dodendans, een danse macabre waarin zij figureert als het meisje en de tekening als de dood. We kijken naar de dood en het meisje, een thema in de kunst dat door Nanette Kraaikamp dusdanig wordt gepersonifieerd dat niet zij als kunstenaar de tekening tot leven wekt, maar dat de tekening haar als kunstenaar de doodskus wil geven. Daar rukt ze zich dan met iedere tekening uit los, uit die omhelzing moet ze zich tekenend bevrijden. Dat klinkt net zo pathetisch als de danskunst wel eens kan zijn, wat weer in volkomen tegenspraak is met de bijna ontnuchterende manier waarop Nanette Kraaikamp de tekenkunst beheerst. De macht die zij in haar tekeningen over het beeld dat ze schept uitoefent, maakt haar kunst uiterst kwetsbaar. Daardoor doen haar tekeningen zich escapistisch voor. Ze zijn bevangen door de aandrift op te lossen in de tijd. Nanette Kraaikamp geeft haar tekeningen de ruimte om ongrijpbaar, onaanraakbaar en gewichtloos te zijn. Kunst kent geen gewichtige massa, alleen waarachtige hoedanigheid.

De werken van Kraaikamp zijn t/m 6 december in het Stedelijk Museum in Vianen te zien.
Nanette Kraaikamp is aangesteld als curator Tekenkunst in een co-curatorschap met Arno Kramer bij de Kunstvereniging Diepenheim vanaf januari 2016.

Text: Rosa Juno Streekstra


Nanette Kraaikamp
“The Untold Story”
26 mei -30 juni 2012, the BOOKSTORE



Hij kijkt je recht aan, alsof zijn ogen je strak op afstand houden. En toch zuigen ze je ook op in hun inktzwarte diepte. Zijn lange jas en nette stropdas stroken niet echt met de smoezelige, hoog opgetrokken sokken. In een opvallende houding zit hij op de grond, zijn voorste voet wat vreemd gebogen. Zit hij nu uit te rusten, of is hij net van plan om op te staan? De hazenoren die zijn hoofd tooien zijn uiterst merkwaardig maar tegelijkertijd doodnormaal. Je lijkt hem tegen te komen in een droom of de verbeelding, en vanaf nu staat zijn beeltenis op je netvlies gebrand.

In the BOOKSTORE vormt dit onbekende karakter op de tekening Untitled (2012) van Nanette Kraaikamp, een van de hoofdpersonen in een onverteld verhaal. Hij hangt naast het meisje wiens lange haren overlopen in een donkere waterpoel, en de jongeman die monter door een dicht woud stapt, vergezeld van een zwarte jachthond en zich in allerlei aparte houdingen bevindende, witte hazen. Kraaikamp is, naar eigen zeggen, “gefascineerd door geheimzinnigheid”. In haar tekeningen van houtskool en krijt waarin mens en dier figureren, creëert ze geïsoleerde momenten vol spanning tussen buiten en binnen, het direct zichtbare en dieper verborgene. Zo ontstaat een tussenwereld waarin gedachten, gevoelens, angsten en dromen in visuele vorm verschijnen.

Wanneer je the BOOKSTORE binnenstapt, neem je de plek van de kunstenaar in. Je vindt je omringd door de levensgrote figuren waar zij zich tijdens het tekenen fysiek toe verhield. Altijd laat Kraaikamp zonder omlijnd plan de voorstellingen op het papier ontstaan. Het is een zoekend proces waarbij vorm en inhoud langzaam samenvallen. De getrokken lijnen zijn soms lichtjes uitgeveegd, dan weer concentreren ze zich tot een diepzwart vlak of omlijnen ze de witte ondergrond slechts als strakke contouren.

In de kleine achterruimte van the BOOKSTORE zijn de tekenlijnen in een loop-video’tje gevangen. In tegenstelling tot de figuren in de tekeningen die meestal bewegingloos zijn, soms zelfs slapen, is in deze film juist een handeling zichtbaar; die in het beeld en die van de maker. In de stop-motion video is het tekenproces van telkens uitgummen en weer opnieuw doen verschijnen geregistreerd, waardoor een konijn achtereenvolgens uit zijn hol kruipt, rondhuppelt en vervolgens snel zijn toevlucht weer zoekt, binnen.

Het ritme van dans(muziek) is onder andere een inspiratie voor Kraaikamp. De titel van een van de tekeningen, “From the Bohemian Forest”, verwijst bijvoorbeeld naar de gelijknamige Slavische (ballet)pianomuziek van componist Antonín Dvo?ák. Tekenen is net als dans beweging. Maar op het papier is alles even stil-gezet. Kraaikamps beelden zijn uitgesproken maar ook geruisloos, ingekeerd. De schijnbaar vertrouwde sprookjesachtige voorstellingen blijven tegelijkertijd juist ongrijpbaar. Zo is “The Untold Story” niet alleen onbekend maar vooral onbepaald.

Nanette Kraaikamp (1978, Bussum) studeerde autonome kunst aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, en volgde de master kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Kraaikamp is werkzaam als artistiek leider/curator bij tentoonstellingsruimte Retort Art Space (Amsterdam).

22_tekening-uitnodigingimg5435.jpg